4.1.4Citatie-impact

Het bibliometrische middel bij uitstek om de impact van publicaties te meten is de citatie. Citaties zijn primair een belangrijke vorm van de mate waarin gebruik gemaakt wordt van wetenschappelijke informatie in het kader van gedocumenteerde wetenschappelijke communicatie. Zij weerspiegelen de acceptatie en erkenning van gepubliceerde onderzoeksresultaten door de wetenschappelijke gemeenschap. Hoewel het aantal citaties niet rechtstreeks als kwaliteitsmaat kan beschouwd worden, drukt een groot aantal ontvangen citaties per publicatie wel een bepaalde impact uit. Met andere woorden, “indien een publicatie 5 of 10 citaties ontvangt gedurende enkele jaren na de publicatie, dan is het waarschijnlijk dat de inhoud van deze publicatie geïntegreerd zal worden in de kennisbasis van dat onderzoeksdomein, indien echter, na 5 of 10 jaar geen enkele referentie naar deze publicatie verwijst, dan zullen de bevindingen in die publicatie niet bijdragen tot de hedendaagse wetenschappelijke paradigma’s van het onderzoeksdomein in kwestie.” (Braun et al., 1985). 

De methodologische achtergrond van de citatieanalyses is reeds beschreven. Tabel 7 geeft de evolutie van de gemiddelde geobserveerde citatiefrequentie (MOCR) en de gemiddelde verwachte (MECR) citatiefrequentie weer voor Vlaanderen, voor elf Europese referentielanden en voor de wereld in alle vakgebieden samen. Omdat beide citatiegemiddelden voor het wereldtotaal op het volledige gegevensbestand gebaseerd zijn, geldt voor het wereldtotaal de identiteit MOCR = MECR (vgl. laatste kolom van Tabel 7).

Tabel 7 Evolutie van de gemiddelde geobserveerde (MOCR) en verwachte (MECR) citatiefrequentie

Vlaanderen, elf Europese referentielanden en China (alle vakgebieden samen; bron SCIE)

IndicatorVLBEDNKFINFRADEUIRLITANLDPRCESPSWEGBRWereld
2004MOCR5.995.906.945.615.355.965.175.346.923.284.916.365.934.48
MECR5.095.125.604.945.035.244.595.135.823.234.675.425.32
2005MOCR6.436.407.065.775.396.105.345.586.873.324.916.305.994.47
MECR5.275.305.675.115.095.314.625.305.903.254.755.525.37
2006MOCR6.546.477.316.115.726.256.435.717.123.505.166.686.224.61
MECR5.285.315.895.285.255.494.975.346.113.484.845.705.54
2007MOCR7.127.157.966.776.446.876.466.167.804.005.787.096.694.95
MECR5.825.906.345.805.816.005.335.716.623.925.366.235.95
2008MOCR7.297.158.336.866.026.866.166.037.584.095.417.166.794.73
MECR5.775.766.325.795.575.925.395.636.543.935.026.196.03
2009MOCR7.267.238.286.546.246.886.716.177.984.355.567.416.964.82
MECR5.955.986.465.915.786.145.885.716.704.205.216.366.13
2010MOCR8.187.848.817.766.847.467.066.598.714.766.188.127.435.06
MECR6.306.296.906.266.216.566.055.957.154.525.626.706.47
2011MOCR7.977.768.667.276.767.387.196.528.475.036.157.757.285.06
MECR6.386.386.806.156.216.526.055.917.074.725.656.616.40
2012MOCR8.607.989.248.037.027.567.476.968.905.496.458.027.435.14
MECR6.516.457.006.296.396.716.236.057.214.985.776.676.51
2013MOCR8.248.269.237.567.317.798.097.048.885.766.578.217.535.30
MECR6.606.597.206.476.576.846.366.077.255.215.896.816.61
2014MOCR8.758.599.407.957.417.888.027.268.806.116.768.477.925.49
MECR6.966.877.386.506.787.046.456.227.405.556.157.096.82
2015MOCR9.008.7110.198.597.868.308.987.689.446.547.208.758.325.72
MECR7.157.107.756.957.077.366.826.497.725.956.397.397.21
IndicatorVLBEDNKFINFRADEUIRLITANLDPRCESPSWEGBRWereld
2004MOCR5.995.906.945.615.355.965.175.346.923.284.916.365.934.48
MECR5.095.125.604.945.035.244.595.135.823.234.675.425.32
2005MOCR6.436.407.065.775.396.105.345.586.873.324.916.305.994.47
MECR5.275.305.675.115.095.314.625.305.903.254.755.525.37
2006MOCR6.546.477.316.115.726.256.435.717.123.505.166.686.224.61
MECR5.285.315.895.285.255.494.975.346.113.484.845.705.54
2007MOCR7.127.157.966.776.446.876.466.167.804.005.787.096.694.95
MECR5.825.906.345.805.816.005.335.716.623.925.366.235.95
2008MOCR7.297.158.336.866.026.866.166.037.584.095.417.166.794.73
MECR5.775.766.325.795.575.925.395.636.543.935.026.196.03
2009MOCR7.267.238.286.546.246.886.716.177.984.355.567.416.964.82
MECR5.955.986.465.915.786.145.885.716.704.205.216.366.13
2010MOCR8.187.848.817.766.847.467.066.598.714.766.188.127.435.06
MECR6.306.296.906.266.216.566.055.957.154.525.626.706.47
2011MOCR7.977.768.667.276.767.387.196.528.475.036.157.757.285.06
MECR6.386.386.806.156.216.526.055.917.074.725.656.616.40
2012MOCR8.607.989.248.037.027.567.476.968.905.496.458.027.435.14
MECR6.516.457.006.296.396.716.236.057.214.985.776.676.51
2013MOCR8.248.269.237.567.317.798.097.048.885.766.578.217.535.30
MECR6.606.597.206.476.576.846.366.077.255.215.896.816.61
2014MOCR8.758.599.407.957.417.888.027.268.806.116.768.477.925.49
MECR6.966.877.386.506.787.046.456.227.405.556.157.096.82
2015MOCR9.008.7110.198.597.868.308.987.689.446.547.208.758.325.72
MECR7.157.107.756.957.077.366.826.497.725.956.397.397.21
IndicatorVLBEDNKFINFRADEUIRLITANLDPRCESPSWEGBRWereld
2004MOCR5.995.906.945.615.355.965.175.346.923.284.916.365.934.48
MECR5.095.125.604.945.035.244.595.135.823.234.675.425.32
2005MOCR6.436.407.065.775.396.105.345.586.873.324.916.305.994.47
MECR5.275.305.675.115.095.314.625.305.903.254.755.525.37
2006MOCR6.546.477.316.115.726.256.435.717.123.505.166.686.224.61
MECR5.285.315.895.285.255.494.975.346.113.484.845.705.54
2007MOCR7.127.157.966.776.446.876.466.167.804.005.787.096.694.95
MECR5.825.906.345.805.816.005.335.716.623.925.366.235.95
2008MOCR7.297.158.336.866.026.866.166.037.584.095.417.166.794.73
MECR5.775.766.325.795.575.925.395.636.543.935.026.196.03
2009MOCR7.267.238.286.546.246.886.716.177.984.355.567.416.964.82
MECR5.955.986.465.915.786.145.885.716.704.205.216.366.13
2010MOCR8.187.848.817.766.847.467.066.598.714.766.188.127.435.06
MECR6.306.296.906.266.216.566.055.957.154.525.626.706.47
2011MOCR7.977.768.667.276.767.387.196.528.475.036.157.757.285.06
MECR6.386.386.806.156.216.526.055.917.074.725.656.616.40
2012MOCR8.607.989.248.037.027.567.476.968.905.496.458.027.435.14
MECR6.516.457.006.296.396.716.236.057.214.985.776.676.51
2013MOCR8.248.269.237.567.317.798.097.048.885.766.578.217.535.30
MECR6.606.597.206.476.576.846.366.077.255.215.896.816.61
2014MOCR8.758.599.407.957.417.888.027.268.806.116.768.477.925.49
MECR6.966.877.386.506.787.046.456.227.405.556.157.096.82
2015MOCR9.008.7110.198.597.868.308.987.689.446.547.208.758.325.72
MECR7.157.107.756.957.077.366.826.497.725.956.397.397.21

Allereerst moet erop gewezen worden dat de rechtstreekse vergelijking tussen de indicatorwaarden van Vlaanderen en de referentielanden mogelijkerwijze tot verkeerde interpretaties kan leiden omdat grote verschillen tussen de citatiepraktijken in de verschillende wetenschapsgebieden en deelgebieden optreden die door afwijkende nationale publicatieprofielen ook de nationale gemiddelde citatiefrequentie in alle vakgebieden samen kunnen beïnvloeden. Op basis van het citatievenster van drie jaar dat in deze studie werd gebruikt, konden alleen de jaren 2004-2015 in aanmerking genomen worden.

De citatie-indicatoren met betrekking tot het wereldtotaal zijn tussen 2004 en 2015 met meer dan één vijfde gestegen wat trager is dan de groei die in vorige versies van het Indicatorenboek werd gerapporteerd voor voorgaande periodes. De MOCR-waarden van Vlaanderen en alle referentielanden blijven wel sneller stijgen dan het wereldtotaal. 

De enorme stijging van de citatie-impact in China en Ierland van ongeveer 75%, respectievelijk 56%, stemt overeen met de bovengenoemde algemene groei van het wetenschappelijk onderzoek in deze landen. Vlaanderen (België) heeft een ietwat lagere groeivoet (37%; 40% voor België)), maar die groei begint in 2004 dan ook al op een zeer hoog niveau dat onder de referentielanden alleen door Nederland, Denemarken en Zweden overstegen wordt. De groei van de Vlaamse impact ligt duidelijk boven die van de wereldstandaard. Door de constante sterke stijging van de citatie-impact van China slaagt het land er sinds 2012 in om een hogere citatiestandaard te halen dan de wereldstandaard maar blijft vooralsnog onder de standaard van de Europese referentielanden. 

De verwachte citatie-impact van Vlaanderen en van alle andere referentielanden is gestegen en wel ongeveer in gelijke mate als de MOCR. De geobserveerde waarde ligt voor Vlaanderen en alle referentielanden (behalve China in het begin van de periode) steeds boven de verwachte waarde. In overeenstemming met beide citatie-indicatoren kan men stellen dat Vlaanderen eenduidig tot de wetenschappelijke top binnen de gekozen referentielanden behoort. Dit wordt door de relatieve positiekaarten in figuur 3 aanschouwelijk geïllustreerd.

Figuur 3 Relatieve citatiekaart van Vlaanderen en twaalf referentielanden

2005-2009

2345678Mean Observed Citation Rate (MOCR)2345678Mean Expected Citation Rate (MECR)VLBEDNKFINFRADEUIRLITANLDPRCESPSWEGBR 2345678Mean Observed Citation Rate (MOCR)2345678Mean Expected Citation Rate (MECR)VLBEDNKFINFRADEUIRLITANLDPRCESPSWEGBR 2468Mean Observed Citation Rate (MOCR)2468Mean Expected Citation Rate (MECR)VLBEDNKFINFRADEUIRLITANLDPRCESPSWEGBR

Figuur 4 Relatieve citatiekaart van Vlaanderen en twaalf referentielanden

2010-2014

2345678Mean Observed Citation Rate (MOCR)2345678Mean Expected Citation Rate (MECR)VLBEDNKFINFRADEUIRLITANLDPRCESPSWEGBR 2345678Mean Observed Citation Rate (MOCR)2345678Mean Expected Citation Rate (MECR)VLBEDNKFINFRADEUIRLITANLDPRCESPSWEGBR 2468Mean Observed Citation Rate (MOCR)2468Mean Expected Citation Rate (MECR)VLBEDNKFINFRADEUIRLITANLDPRCESPSWEGBR

De twee rasterlijnen en de diagonale lijn in de relatieve diagrammen geven drie standaarden aan en verdelen dus de map in zes sectoren. De verticale rasterlijn geeft aan of de gemiddelde verwachte citatiefrequentie van een land beneden (links) of boven (rechts) van de wereldstandaard ligt. De horizontale lijn geeft de afwijking van de gemiddelde geobserveerde citatiefrequentie van een land weer ten opzichte van de wereldstandaard. Uiteindelijk toont de bissectrice de identiteit RCR = 1. De door de voorwaarden MECR < 1, MOCR < 1 en RCR < 1 gedefinieerde sector stemt overeen met een uiterst ongunstige situatie. De diametraal tegenoverliggende sector, die door de voorwaarden MECR > 1, MOCR > 1 en RCR > 1 wordt bepaald, weerspiegelt in tegenstelling daartoe de meest gunstige situatie qua de citatie-impact. Twee observaties vallen op in figuur 3: het uiteendrijven van de landencoördinaten langs de bissectrice en de positieve evolutie van Spanje en vooral Ierland wat de enorme stijging van hun geobserveerde en verwachte citatiegemiddelde weerspiegelt. Zoals figuur 3 visualiseert, bevindt Vlaanderen zich samen met het VK, Zweden, Denemarken, België en Nederland voor beide deelperioden in de topgroep van de referentielanden hoewel de afstand tussen Denemarken en Nederland enerzijds en de andere referentielanden continu groeit. China ligt nog veraf van Vlaanderen en de overige referentielanden.

Figuur 5 Relatieve citatiefrequentie voor Vlaanderen in 2004-2008 en 2011-2015

2004-20082011-2015WereldstandaardAGRIBIOLBIOSBIOMCLI1CLI2NEURCHEMPHYSGEOSENGNMATHSOC1SOC200,20,40,60,811,21,41,61,82 2004-20082011-2015WereldstandaardAGRIBIOLBIOSBIOMCLI1CLI2NEURCHEMPHYSGEOSENGNMATHSOC1SOC200,20,40,60,811,21,41,61,82 2004-20082011-2015WereldstandaardAGRIBIOLBIOSBIOMCLI1CLI2NEURCHEMPHYSGEOSENGNMATHSOC1SOC200,20,40,60,811,21,41,61,82

Figuur 5 geeft de relatieve citatiefrequentie voor twee deelperioden van telkens vijf jaar (2004-2008 en 2011-2015). De relatieve citatiefrequentie van Vlaanderen is in alle wetenschapsgebieden boven of tenminste gelijk aan de wereldstandaard. Vooral de levenswetenschappen hadden voor alle deelperioden een zeer hoge score. De indicatorwaarde van scheikunde stemt met de wereldstandaard overeen of bevindt zich enigszins boven de waarde van 1.0. De relatieve citatiescores in de overige disciplines zijn – vooral in het klinische onderzoek – toch iets hoger dan in de natuur­wetenschappen. Opmerkelijk is ook de gestegen impact in de aard- en ruimte­wetenschappen en natuurkunde maar ook de daling in wiskunde en landbouw.