4.4.1Product- en procesinnovatie

In eerste instantie wordt de mate waarin een onderneming innovatief is getoetst op vier dimensies. Een onderneming is innovatief als ze voldoet aan minstens één van de volgende criteria:

  • de onderneming heeft nieuwe of duidelijk verbeterde producten (goederen of diensten) op de markt gebracht (tussen begin 2014 en eind 2016)
  • de onderneming heeft nieuwe of duidelijk verbeterde productieprocessen geïntroduceerd, inclusief methoden om producten en diensten te leveren (tussen begin 2014 en eind 2016)
  • de onderneming was eind 2016 bezig met activiteiten (inclusief onderzoek en ontwikkeling, O&O) om nieuwe of duidelijk verbeterde producten (goederen of diensten) of processen te ontwikkelen of op de markt te brengen, maar deze waren nog niet afgewerkt op het moment van bevraging
  • de onderneming heeft activiteiten (inclusief O&O) verricht om nieuwe of duidelijk verbeterde producten (goederen of diensten) of processen te ontwikkelen of op de markt te brengen, maar heeft deze voortijdig stopgezet (tussen begin 2014 en eind 2016)

Uit de resultaten blijkt dat 62% van de Vlaamse ondernemingen op basis van deze Eurostat-definitie innovatief is, en dit voor de periode 2014-2016.

Figuur 1. Ondernemingen met (al dan niet voltooide) product- en/of procesinnovatie

Transport/Financiële diensten/Uitgeverijen/Reclame en marktonderzoekGroothandelMetaal/Reparatie en installatie van machinesMachines/VoertuigenPapier/Hout/MeubelenVoeding/DrankenPetroleum/Plastics/Minerale productenTextielAndere industrieënInformatiediensten/Film, audio, radio, en TVICT/ElektronicaChemie/Farmaceutische industrieTotaalOpdeling naar sector en in totaal0%10%20%30%40%50%60%70%80%90%Percentage ondernemingen met product- en /of procesinnovatie Transport/Financiële diensten/Uitgeverijen/Reclame en marktonderzoekGroothandelMetaal/Reparatie en installatie van machinesMachines/VoertuigenPapier/Hout/MeubelenVoeding/DrankenPetroleum/Plastics/Minerale productenTextielAndere industrieënInformatiediensten/Film, audio, radio, en TVICT/ElektronicaChemie/Farmaceutische industrieTotaal0102030405060708090 Transport/Financiële diensten/Uitgeverijen/Reclame en marktonderzoekGroothandelMetaal/Reparatie en installatie van machinesMachines/VoertuigenPapier/Hout/MeubelenVoeding/DrankenPetroleum/Plastics/Minerale productenTextielAndere industrieënInformatiediensten/Film, audio, radio, en TVICT/ElektronicaChemie/Farmaceutische industrieTotaalOpdeling naar sector en in totaal0%20%40%60%80%Percentage ondernemingen met product- en /of procesinnovatie Transport/Financiële diensten/Uitgeverijen/Reclame en marktonderzoekGroothandelMetaal/Reparatie en installatie van machinesMachines/VoertuigenPapier/Hout/MeubelenVoeding/DrankenPetroleum/Plastics/Minerale productenTextielAndere industrieënInformatiediensten/Film, audio, radio, en TVICT/ElektronicaChemie/Farmaceutische industrieTotaal020406080 Transport/Financiële diensten/Uitgeverijen/Reclame en marktonderzoekGroothandelMetaal/Reparatie en installatie van machinesMachines/VoertuigenPapier/Hout/MeubelenVoeding/DrankenPetroleum/Plastics/Minerale productenTextielAndere industrieënInformatiediensten/Film, audio, radio, en TVICT/ElektronicaChemie/Farmaceutische industrieTotaalOpdeling naar sector en in totaal0%20%40%60%80%Percentage ondernemingen met product- en /of procesinnovatie Transport/Financiële diensten/Uitgeverijen/Reclame en marktonderzoekGroothandelMetaal/Reparatie en installatie van machinesMachines/VoertuigenPapier/Hout/MeubelenVoeding/DrankenPetroleum/Plastics/Minerale productenTextielAndere industrieënInformatiediensten/Film, audio, radio, en TVICT/ElektronicaChemie/Farmaceutische industrieTotaal020406080

In Figuur 1 wordt de innovatiegraad gegeven per sector. De meest innovatieve sector is Chemie/Farmaceutische industrie, aangezien 90% van de ondernemingen in deze sector aangeeft (al dan niet voltooide) product- en/of procesinnovatie-activiteiten gehad te hebben in de periode 2014-2016.

Aggregaten van NACE-sectoren

SectorNace-BEL code
Transport/Financiële diensten/Uitgeverijen/Reclame en marktonderzoek49-53, 58, 64-66, 73
Groothandel46
Metaal/Reparatie en installatie van machines24, 25, 33
Machines/Voertuigen28-30
Papier/Hout/Meubelen16-18, 31
Voeding/Dranken10, 11
Petroleum/Plastics/Minerale producten19, 22, 23
Textiel13-15
Andere industrieën5-9, 12, 32, 35-39
Informatiediensten/Film, audio, radio, en TV59-63, 71-72
ICT/Elektronica26, 27
Chemie/Farmaceutische industrie20, 21
SectorNace-BEL code
Transport/Financiële diensten/Uitgeverijen/Reclame en marktonderzoek49-53, 58, 64-66, 73
Groothandel46
Metaal/Reparatie en installatie van machines24, 25, 33
Machines/Voertuigen28-30
Papier/Hout/Meubelen16-18, 31
Voeding/Dranken10, 11
Petroleum/Plastics/Minerale producten19, 22, 23
Textiel13-15
Andere industrieën5-9, 12, 32, 35-39
Informatiediensten/Film, audio, radio, en TV59-63, 71-72
ICT/Elektronica26, 27
Chemie/Farmaceutische industrie20, 21
SectorNace-BEL code
Transport/Financiële diensten/Uitgeverijen/Reclame en marktonderzoek49-53, 58, 64-66, 73
Groothandel46
Metaal/Reparatie en installatie van machines24, 25, 33
Machines/Voertuigen28-30
Papier/Hout/Meubelen16-18, 31
Voeding/Dranken10, 11
Petroleum/Plastics/Minerale producten19, 22, 23
Textiel13-15
Andere industrieën5-9, 12, 32, 35-39
Informatiediensten/Film, audio, radio, en TV59-63, 71-72
ICT/Elektronica26, 27
Chemie/Farmaceutische industrie20, 21

Figuur 2. Innovatieve ondernemingen (62% van de populatie) met (al dan niet voltooide) product- en/of procesinnovaties

0%20%40%60%80%Percentage van innovatieve ondernemingenproductinnovatiesprocesinnovatieslopende/afgebroken innovatieactiviteitenType innovatie(activiteit)01020304050607080productinnovatiesprocesinnovatieslopende/afgebroken innovatieactiviteiten 0%20%40%60%80%Percentage van innovatieve ondernemingenproductinnovatiesprocesinnovatieslopende/afgebroken innovatieactiviteitenType innovatie(activiteit)01020304050607080productinnovatiesprocesinnovatieslopende/afgebroken innovatieactiviteiten 0%20%40%60%80%Percentage van innovatieve ondernemingenproductinnovatiesprocesinnovatieslopende/afgebroken innovatieactiviteitenType innovatie(activiteit)020406080productinnovatiesprocesinnovatieslopende/afgebroken innovatieactiviteiten

Figuur 3. Ondernemingen met een innovatie(activiteit), opgedeeld naar ondernemingsgrootte

Kleine ondernemingenMiddelgrote ondernemingenGrote ondernemingenNieuw of duidelijk verbeterd product geïntroduceerdNieuw of duidelijk verbeterd proces geïntroduceerdLopende/afgebroken innovatieactiviteitenEnige vorm van product- en/of procesinnovatieactiviteitType innovatie(activiteit)0%10%20%30%40%50%60%70%80%90%Percentage van ondernemingenNieuw of duidelijk verbeterd product geïntroduceerdNieuw of duidelijk verbeterd proces geïntroduceerdLopende/afgebroken innovatieactiviteitenEnige vorm van product- en/of procesinnovatieactiviteit0102030405060708090 Kleine ondernemingenMiddelgrote ondernemingenGrote ondernemingenNieuw of duidelijk verbeterd product geïntroduceerdNieuw of duidelijk verbeterd proces geïntroduceerdLopende/afgebroken innovatieactiviteitenEnige vorm van product- en/of procesinnovatieactiviteitType innovatie(activiteit)0%20%40%60%80%Percentage van ondernemingenNieuw of duidelijk verbeterd product geïntroduceerdNieuw of duidelijk verbeterd proces geïntroduceerdLopende/afgebroken innovatieactiviteitenEnige vorm van product- en/of procesinnovatieactiviteit020406080 Kleine ondernemingenMiddelgrote ondernemingenGrote ondernemingenNieuw of duidelijk verbeterd product geïntroduceerdNieuw of duidelijk verbeterd proces geïntroduceerdLopende/afgebroken innovatieactiviteitenEnige vorm van product- en/of procesinnovatieactiviteitType innovatie(activiteit)0%20%40%60%80%Percentage van ondernemingenNieuw of duidelijk verbeterd product geïntroduceerdNieuw of duidelijk verbeterd proces geïntroduceerdLopende/afgebroken innovatieactiviteitenEnige vorm van product- en/of procesinnovatieactiviteit020406080

Kleine ondernemingen: minder dan 50 werknemers
Middelgrote ondernemingen: 50 tot 250 werknemers
Grote ondernemingen: 250 werknemers of meer

Figuren 2 en 3 geven meer inzicht in het type innovatie dat door de Vlaamse ondernemingen geïntroduceerd werd.

In Figuur 2 wordt de groep van innovatieve ondernemingen verdeeld over de verschillende types van innovatie. Deze dimensies zijn niet mutueel exclusief. Procesinnovatie komt het vaakst voor bij de Vlaamse ondernemingen. Ongeveer 38% van hen deed aan procesinnovatie, wat betekent dat 61% van alle innovatieve Vlaamse ondernemingen in de periode 2014-2016 een procesinnovatie introduceerde. 54% van alle innovatieve Vlaamse ondernemingen deed aan productinnovatie gedurende de beschouwde periode. Bij innovatieactiviteiten heerst er altijd een grote mate van onzekerheid: niet alle innovatie-inspanningen leiden effectief tot een innovatie. Daarom loont het de moeite om ook te kijken naar ondernemingen die innovatieactiviteiten hebben ondernomen, maar (nog) geen succesvolle innovaties geïntroduceerd hebben. Het profiel van deze ondernemingen is eveneens weergegeven in Figuur 3. Hieruit blijkt dat heel wat ondernemingen actief innovatie-inspanningen leveren, maar dat dit niet noodzakelijk gereflecteerd wordt in de introductie van een product- of procesinnovatie.

Figuur 3 geeft verder het verband weer tussen het type innovatie(activiteit) en de ondernemingsgrootte. De grote ondernemingen zijn over het algemeen meer innovatief dan de middelgrote en kleine ondernemingen. Het verband tussen ondernemingsgrootte en de mate waarin een onderneming innovatief is, geldt zowel voor product- als voor procesinnovaties, alsook voor de lopende/afgebroken innovatieactiviteiten.

Activiteiten voor product- en procesinnovaties omvatten een brede waaier van operationele engagementen, gaande van O&O (intern verricht of uitbesteed) tot de aankoop van uitrusting en kennis op de markt. Deze verschillende activiteiten en het belang ervan zijn terug te vinden in Figuur 4. Wat opvalt is dat binnen de populatie van innovatieve Vlaamse ondernemingen grote verschillen bestaan in de manier waarop concreet aan O&O en innovatie wordt gedaan. Meer bepaald zijn grote ondernemingen meer actief over de verschillende modi van uitvoering van innovatieactiviteiten heen dan kleine ondernemingen. Grote ondernemingen zijn bijvoorbeeld zeer actief bezig met interne O&O-activiteiten, maar eveneens met uitbestede O&O en andere modi van innovatie. De O&O-inspanningen in Vlaamse ondernemingen zijn dus, zoals reeds lang gekend, scheef verdeeld.

Figuur 4. Investeringen van innovatieve ondernemingen

Interne O&OUitbestede O&OAankoop van machinesVerwerving externe kennisTrainingMarktintroductie van innovatiesDesignAndere voorbereidingen0%10%20%30%40%50%60%70%80%90%Percentage van innovatieve ondernemingenKleine ondernemingenMiddelgrote ondernemingenGrote ondernemingenTotaalOpdeling naar ondernemingsgrootte en in het algemeen0102030405060708090Kleine ondernemingenMiddelgrote ondernemingenGrote ondernemingenTotaal Interne O&OUitbestede O&OAankoop van machinesVerwerving externe kennisTrainingMarktintroductie van innovatiesDesignAndere voorbereidingen0%20%40%60%80%Percentage van innovatieve ondernemingenKleine ondernemingenMiddelgrote ondernemingenGrote ondernemingenTotaalOpdeling naar ondernemingsgrootte en in het algemeen020406080Kleine ondernemingenMiddelgrote ondernemingenGrote ondernemingenTotaal Interne O&OUitbestede O&OAankoop van machinesVerwerving externe kennisTrainingMarktintroductie van innovatiesDesignAndere voorbereidingen0%20%40%60%80%Percentage van innovatieve ondernemingenKleine ondernemingenMiddelgrote ondernemingenGrote ondernemingenTotaalOpdeling naar ondernemingsgrootte en in het algemeen020406080Kleine ondernemingenMiddelgrote ondernemingenGrote ondernemingenTotaal