4.4.1Product- en bedrijfsprocesinnovatie

We beschouwen een onderneming als innovatief wanneer ze voldoet aan minstens één van volgende criteria:

  • de onderneming heeft nieuwe of aanzienlijk verbeterde producten of diensten op de markt gebracht (i.e. productinnovatie)
  • de onderneming heeft nieuwe of aanzienlijk verbeterde productieprocessen geïntroduceerd, inclusief methoden om producten of diensten te leveren (i.e. bedrijfsprocesinnovatie)
  • de onderneming was bezig met activiteiten (inclusief onderzoek en ontwikkeling, O&O/R&D) om nieuwe of aanzienlijk verbeterde producten of diensten, of processen te ontwikkelen of op de markt te brengen, maar deze waren nog niet afgewerkt op het moment van bevraging (i.e. nog niet voltooide innovatie/lopende innovatieactiviteiten)
  • de onderneming heeft activiteiten (inclusief onderzoek en ontwikkeling, O&O/R&D) verricht om nieuwe of aanzienlijk verbeterde producten of diensten, of processen te ontwikkelen of op de markt te brengen, maar heeft deze vroegtijdig stopgezet (i.e. afgebroken innovatieactiviteiten)

In vorige versies van het Indicatorenboek werd een onderscheid gemaakt tussen vier verschillende types van innovatie: productinnovatie, (technologische) procesinnovatie, organisatorische innovatie, en marketinginnovatie. Sinds de publicatie van de vierde en meest recente Oslo Manual in 2018 wordt er enkel nog een onderscheid gemaakt tussen twee types van innovatie: productinnovatie en bedrijfsprocesinnovatie. Deze laatste omvat wat voorheen gedefinieerd werd als (technologische) procesinnovatie, organisatorische innovatie, en marketinginnovatie.

Figuur 1 geeft de innovatiegraad weer per sector. Voor de periode 2016-2018 geeft 70% van de ondernemingen aan (al dan niet voltooide) product- of bedrijfsprocesinnovatie gehad te hebben. De meest innovatieve sector is de Chemie/Farmaceutische industrie, waar 90% van de ondernemingen aangeeft innovatieactiviteiten gehad te hebben. Het percentage bedraagt 83% voor de sector ICT/Elektronica en 82% voor de sector Informatiediensten/Film, audio, radio en TV.

Figuur 1. Ondernemingen met (al dan niet voltooide) product- of bedrijfsprocesinnovatie

Voeding/DrankenTextielPapier/Hout/MeubelenPetroleum/Plastics/Minerale productenChemie/Farmaceutische industrieMetaal/Reparatie en installatie van machinesICT/ElektronicaMachines/VoertuigenGroothandelTransport/Financiële diensten/Uitgeverijen/Reclame, marktonderzoekInformatiediensten/Film, audio, radio en TVOverige industrieënTotaalOpdeling naar sector en in totaal0%10%20%30%40%50%60%70%80%90%100%Percentage ondernemingen met product- of bedrijfsprocesinnovatie Voeding/DrankenTextielPapier/Hout/MeubelenPetroleum/Plastics/Minerale productenChemie/Farmaceutische industrieMetaal/Reparatie en installatie van machinesICT/ElektronicaMachines/VoertuigenGroothandelTransport/Financiële diensten/Uitgeverijen/Reclame, marktonderzoekInformatiediensten/Film, audio, radio en TVOverige industrieënTotaal0102030405060708090100 Voeding/DrankenTextielPapier/Hout/MeubelenPetroleum/Plastics/Minerale productenChemie/Farmaceutische industrieMetaal/Reparatie en installatie van machinesICT/ElektronicaMachines/VoertuigenGroothandelTransport/Financiële diensten/Uitgeverijen/Reclame, marktonderzoekInformatiediensten/Film, audio, radio en TVOverige industrieënTotaalOpdeling naar sector en in totaal0%20%40%60%80%100%Percentage ondernemingen met product- of bedrijfsprocesinnovatie Voeding/DrankenTextielPapier/Hout/MeubelenPetroleum/Plastics/Minerale productenChemie/Farmaceutische industrieMetaal/Reparatie en installatie van machinesICT/ElektronicaMachines/VoertuigenGroothandelTransport/Financiële diensten/Uitgeverijen/Reclame, marktonderzoekInformatiediensten/Film, audio, radio en TVOverige industrieënTotaal020406080100 Voeding/DrankenTextielPapier/Hout/MeubelenPetroleum/Plastics/Minerale productenChemie/Farmaceutische industrieMetaal/Reparatie en installatie van machinesICT/ElektronicaMachines/VoertuigenGroothandelTransport/Financiële diensten/Uitgeverijen/Reclame, marktonderzoekInformatiediensten/Film, audio, radio en TVOverige industrieënTotaalOpdeling naar sector en in totaal0%20%40%60%80%100%Percentage ondernemingen met product- of bedrijfsprocesinnovatie Voeding/DrankenTextielPapier/Hout/MeubelenPetroleum/Plastics/Minerale productenChemie/Farmaceutische industrieMetaal/Reparatie en installatie van machinesICT/ElektronicaMachines/VoertuigenGroothandelTransport/Financiële diensten/Uitgeverijen/Reclame, marktonderzoekInformatiediensten/Film, audio, radio en TVOverige industrieënTotaal020406080100

Figuren 2 en 3 geven meer inzicht in het type van innovatie. Zoals weergegeven in Figuur 2, was 29% van de Vlaamse ondernemingen actief in productinnovatie en 61% in bedrijfsprocesinnovatie tijdens de periode 2016-2018. 49% geeft aan lopende of afgebroken innovatieactiviteiten gehad te hebben. Figuur 3 maakt een onderscheid naar ondernemingsgrootte. Hieruit blijkt dat, globaal gezien, grote ondernemingen actiever zijn dan kleinere: 90% van de grote ondernemingen had (al dan niet voltooide) product- of bedrijfsprocesinnovaties in 2016-2018, tegenover 79% voor middelgrote ondernemingen, en 67% voor kleine ondernemingen.

Figuur 2. Type innovatie(activiteit)

0%20%40%60%80%Percentage van ondernemingenproductinnovatiesbedrijfsprocesinnovatieslopende/afgebroken innovatieactiviteitenType innovatie(activiteit)01020304050607080productinnovatiesbedrijfsprocesinnovatieslopende/afgebroken innovatieactiviteiten 0%20%40%60%80%Percentage van ondernemingenproductinnovatiesbedrijfsprocesinnovatieslopende/afgebroken innovatieactiviteitenType innovatie(activiteit)01020304050607080productinnovatiesbedrijfsprocesinnovatieslopende/afgebroken innovatieactiviteiten 0%20%40%60%80%Percentage van ondernemingenproductinnovatiesbedrijfsprocesinnovatieslopende/afgebroken innovatieactiviteitenType innovatie(activiteit)020406080productinnovatiesbedrijfsprocesinnovatieslopende/afgebroken innovatieactiviteiten

Figuur 3. Ondernemingen met een innovatie(activiteit), opgedeeld naar ondernemingsgrootte

Kleine ondernemingen (minder dan 50 werknemers)Middelgrote ondernemingen (50 tot 250 werknemers)Grote ondernemingen (250 werknemers of meer)ProductinnovatieBedrijfsprocesinnovatieLopende/afgebroken innovatieactiviteitenTotaalType innovatie(activiteit)0%10%20%30%40%50%60%70%80%90%Percentage van ondernemingenProductinnovatieBedrijfsprocesinnovatieLopende/afgebroken innovatieactiviteitenTotaal0102030405060708090 Kleine ondernemingen (minder dan 50 werknemers)Middelgrote ondernemingen (50 tot 250 werknemers)Grote ondernemingen (250 werknemers of meer)ProductinnovatieBedrijfsprocesinnovatieLopende/afgebroken innovatieactiviteitenTotaalType innovatie(activiteit)0%20%40%60%80%Percentage van ondernemingenProductinnovatieBedrijfsprocesinnovatieLopende/afgebroken innovatieactiviteitenTotaal020406080 Kleine ondernemingen (minder dan 50 werknemers)Middelgrote ondernemingen (50 tot 250 werknemers)Grote ondernemingen (250 werknemers of meer)ProductinnovatieBedrijfsprocesinnovatieLopende/afgebroken innovatieactiviteitenTotaalType innovatie(activiteit)0%20%40%60%80%Percentage van ondernemingenProductinnovatieBedrijfsprocesinnovatieLopende/afgebroken innovatieactiviteitenTotaal020406080

Figuur 4 ten slotte geeft een overzicht van de mate waarin kleine, middelgrote en grote ondernemingen diverse types activiteiten ondernamen om innovaties tot stand te brengen. Belangrijk is dat deze resultaten niet vergelijkbaar zijn met de vorige versie van het Indicatorenboek omwille van verschillen in de vraagstelling tussen CIS2017 en CIS2019 en een ruimere definitie van het begrip ‘innovatieve onderneming’. De resultaten tonen dat in het algemeen 45% van de innovatieve ondernemingen interne onderzoeks- en ontwikkelingsactiviteiten had en 25% uitbestede O&O had in 2016-2018. De percentages lopen op met de grootteklasse. Verder zien we dat 45% van de innovatieve ondernemingen machines, apparatuur of gebouwen aankocht voor innovatieactiviteiten. 49% kocht software aan en 5% heeft intellectuele eigendomsrechten vergaard.

Figuur 4. Aard van de innovatieactiviteiten bij innovatieve ondernemingen, opgedeeld naar ondernemingsgrootte

Kleine ondernemingen (minder dan 50 werknemers)Middelgrote ondernemingen (50 tot 250 werknemers)Grote ondernemingen (250 werknemers of meer)Totaal0%10%20%30%40%50%60%70%80%90%Percentage van innovatieve ondernemingenInterne O&OUitbestede O&OAankoop van machines, apparatuur of gebouwenAankoop van softwareAankoop van IPOverigeType innovatie(activiteit)0102030405060708090Interne O&OUitbestede O&OAankoop van machines, apparatuur of gebouwenAankoop van softwareAankoop van IPOverige Kleine ondernemingen (minder dan 50 werknemers)Middelgrote ondernemingen (50 tot 250 werknemers)Grote ondernemingen (250 werknemers of meer)Totaal0%20%40%60%80%Percentage van innovatieve ondernemingenInterne O&OUitbestede O&OAankoop van machines, apparatuur of gebouwenAankoop van softwareAankoop van IPOverigeType innovatie(activiteit)020406080Interne O&OUitbestede O&OAankoop van machines, apparatuur of gebouwenAankoop van softwareAankoop van IPOverige Kleine ondernemingen (minder dan 50 werknemers)Middelgrote ondernemingen (50 tot 250 werknemers)Grote ondernemingen (250 werknemers of meer)Totaal0%20%40%60%80%Percentage van innovatieve ondernemingenInterne O&OUitbestede O&OAankoop van machines, apparatuur of gebouwenAankoop van softwareAankoop van IPOverigeType innovatie(activiteit)020406080Interne O&OUitbestede O&OAankoop van machines, apparatuur of gebouwenAankoop van softwareAankoop van IPOverige