5.2.3IPCEI (Important Projects of Common European Interest)

Naast de klassieke netwerken was VLAIO in 2023 en 2024 eveneens actief binnen het IPCEI-initiatief.

Via IPCEI-projecten (Important Project Common European Interest-IPCEI) wil de EU de lidstaten stimuleren om middelen te bundelen in grote projecten die bijdragen aan de concurrentiekracht van de Unie in zijn geheel en aan de grote maatschappelijke uitdagingen. Europa voorziet geen rechtstreekse projectfinanciering maar biedt de lidstaten de mogelijkheid voor een ruimere toekenning van staatssteun. Goedkeuring door de EU na notificatie is vereist.

De Commissie vraagt een engagement van de bedrijven om voldoende middelen in te zetten, maar wil geen projecten goedkeuren die zonder staatssteun ook zouden doorgaan. Daarom worden enkel projecten aanvaard met een duidelijk marktfalen, wat vaak van toepassing is bij transities. De staatssteun wordt beperkt tot wat proportioneel en vereist is, op basis van een funding gap analyse.

IPCEI-projecten omvatten financiering van O&O&I maar ook financiering van een eerste industriële ontplooiing, wat vrij uniek is. Daarnaast kunnen ook milieu-, energie- of vervoersprojecten gesteund worden, mits deze van groot belang zijn voor de strategie van de Unie.

In België gebeurt de indiening van een notificatie op federaal niveau, maar wordt de financiering primair toegekend vanuit de regio’s. Daarom wordt gewerkt met een evaluatiecomité samengesteld door vertegenwoordigers vanuit de regio’s met coördinatie vanuit FOD-economie. In sommige IPCEI ’s neemt de federale overheid ook deel als steunverlener.

Vlaanderen heeft deelgenomen met steunverlening binnen volgende thematisch gedefinieerde IPCEI’s.

Lees verder

IPCEI-batterijen

Elektrificatie is een belangrijke stap in de transitie naar een klimaatneutrale economie. Hier wordt een sterke toename in verkoop van batterijen verwacht in een markt die vandaag volledig gedomineerd wordt door de VS en Azië. Het doel van de IPCEI-batterijen is om een waardeketen uit te bouwen voor productie van batterijen, i.h.b. voor toepassing in elektrische voertuigen. De intentie is om een stimulans te bieden om deze economische activiteit niet te missen, maar het voornaamste doel is toch om een te sterke afhankelijkheid van Azië en de VS te vermijden, i.h.b. voor de Europese autobouwers.

Het consortium bestaat uit België, Duitsland, Finland, Frankrijk, Griekenland, Italië, Kroatië, Oostenrijk, Polen, Slovenië, Spanje en Zweden. Voor België nemen Vlaanderen, Wallonië en Brussel deel.

Vlaanderen is toegetreden in 2019, de goedkeuring door de Commissie werd hetzelfde jaar toegekend in december 2019. Een eerste deel van de Vlaamse steun voor het O&O&I deel werd vastgelegd in 2019 voor 16 MEUR, een tweede deel in 2021 voor opnieuw 16 MEUR. Verdere steuntoekenning van 28,8 MEUR voor eerste industriële ontplooiing gebeurde in 2024.

IPCEI-waterstof

Waterstof kan een belangrijk bijdrage leveren in de energietransitie en de overgang naar een koolstofarme economie. Het fungeert als energiedrager en kan hierbij het gebruik van hernieuwbare energie faciliteren, het kan omgezet worden naar vloeibare brandstoffen voor een brede toepassing en kan rechtstreeks gebruikt worden in industriële processen zoals bv de aanmaak van proper staal. Door de huidige niet concurrentiële prijs van groene waterstof blijven bedrijven terughoudend voor grote investeringen, toch zijn deze vereist om de transitie van het industrieel weefsel mogelijk te maken. Het IPCEI wenst bij te dragen aan de uitbouw van een industriële waardeketen voor waterstoftransitie en hierdoor bij te dragen aan de evolutie naar een koolstofarme economie.

Het consortium omvat 23 lidstaten: België, Bulgarije, Tsjechië, Denemarken, Duitsland, Estland, Griekenland, Spanje, Frankrijk, Kroatië, Italië, Luxemburg, Hongarije, Nederland, Noorwegen, Oostenrijk, Polen, Portugal, Roemenië, Slovenië, Slovakije, Finland en Zweden, met coördinatie door Duitsland. Voor België nemen Vlaanderen, Wallonië en de federale overheid deel als steunverlener, Brussel neemt niet deel.

Vlaanderen is toegetreden in 2020, de steun werd vastgelegd in 2022. Een oproep voor ‘expressions of interest’ werd reeds in 2020 gelanceerd. In 2021 werd de doorlichting van de uitgewerkte aanvragen afgerond met een beslissing waarbij 10 projectvoorstellen opgenomen werden als deel van de Vlaamse portfolio.

De prenotificatie bij Europa gebeurde in verschillende golven opgestart in 2021. Het notificatieproces bij de Europese Commissie gebeurde in 2022 en 2023. Vlaanderen heeft geopteerd om de beslissingen tot steuntoekenning te nemen in 2022 op voorwaardelijke basis waarbij de steun reeds vastgelegd werd maar de uitbetaling en uitvoering afhankelijk bleef van de finale goedkeuring.

Voor de Vlaamse steunbeslissingen werd in 2022 in totaal 173,08 MEUR vastgelegd, waarvan 125 MEUR ten laste van het project VV047 in het Vlaamse herstelplan en 48,08 MEUR ten laste van het Fonds voor Innoveren en Ondernemen. De gerealiseerde steuntoekenning in 2022 kende verdere aanpassingen in 2023 en 2024.

Lees verder

IPCEI-Micro-elektronica

Elektronicacomponenten en -systemen (ECS) zijn cruciaal voor innovatie in artificiële intelligentie (AI), telecommunicatie (5G/6G), mobiliteit (connected & autonomous vehicles), energie (smart grid), gezondheid (connected health, health sensing) en de digitale samenleving (cyber physical & data security). Toegang tot elektronicacomponenten en -systemen vormt de hoeksteen van onze digitale maatschappij en toekomstgerichte industrie. Het is van Europees strategisch belang dat de Europese industrie substantieel aanwezig is in de volledige waardeketen, van ontwerp over materialen & processing tot subsystemen. Op heden wordt Europa hier sterk overschaduwd door de VS en Azië. Het doel van de IPCEI is om de aanwezigheid van deze waardeketen in Europa te versterken. Dit kadert in het concept van strategische autonomie of strategische soevereiniteit.

Het consortium omvat Oostenrijk, Tsjechië, België, Frankrijk, Duitsland, Italië, Malta, Nederland en Spanje, met coördinatie door DG-connect. Voor België nemen Wallonië en Vlaanderen deel, maar Brussel niet.

Vlaanderen is toegetreden in 2021. De steun aan de Vlaamse projecten werd toegekend in 2022. Een oproep voor een expression of interest werd gelanceerd in maart 2021 in twee fasen. Finaal hebben 3 aanvragers een uitgewerkt voorstel ingediend, wat de Vlaamse portfolio vormt.

In 2022 werd 15,95 MEUR vastgelegd ten laste van VV022 in het Vlaamse herstelplan. De steun werd toegekend aan twee O&O&I projecten op basis van de bestaande staatssteunregels waarvoor geen individuele goedkeuring door Europa vereist is.

In 2023 en 2024 werd 1 project stopgezet en gaat 1 project daadwerkelijk door.

IPCEI-cloud

Het is voor de Europese Unie van essentieel belang om de komende jaren slimme technologische oplossingen in te voeren om de groeiende hoeveelheid data op een veilige, betrouwbare en veerkrachtige manier te beheren en exploiteren in het belang van de Europese economie, haar ondernemingen, haar overheidsdiensten en al haar burgers. De noodzaak om strategisch te investeren in de volgende generatie Europese Cloud capaciteit is bij verschillende gelegenheden benadrukt, onder meer in de Europese datastrategie, in de conclusies van de Europese Raad van 1-2 oktober 2020 en in de gezamenlijke verklaring van 15 oktober 2020 van de lidstaten over het opbouwen van de volgende generatie van Cloud in Europa. IPCEI-Cloud wenst de lidstaten samen te brengen om een Europese waardeketen te versterken in een domein dat vandaag heel sterk gedomineerd wordt door Amerikaanse bedrijven.

Het consortium omvat Frankrijk, Italië, Slovenië, Polen, België, Nederland, Luxemburg, Spanje, Duitsland, Letland, Tsjechië en Hongarije met gedeelde coördinatie vanuit DG Connect, Duitsland en Frankrijk. Voor België nemen Vlaanderen en de federale overheid (beleid en ondersteuning -BOSA) deel als steunverlener, maar Brussel en Wallonië niet.

Vlaanderen is toegetreden in 2021. Een oproep voor een expression of interest in twee fasen werd gelanceerd in april 2021. Finaal werd één project opgenomen in de Vlaamse portfolio. De evaluatie werd opgestart in 2022. Een steuntoekenning van 1,892 MEUR gebeurde in 2023 ten laste van het Fonds voor Innoveren en Ondernemen. De steun werd toegekend op basis van de bestaande staatssteunregels waarvoor geen individuele goedkeuring door Europa vereist is.

Lees verder

Joint European Forum IPCEI (JEF-IPCEI)

Om het IPCEI-proces beter te structureren heeft de Europese Commissie in oktober 2023 het initiatief Joint European Forum IPCEI (JEF-IPCEI) gestart. Vlaanderen is lid van de technische werkgroep via VLAIO, samen met de andere regio’s. De overkoepelende vertegenwoordiging in de high level meeting wordt waargenomen door FOD-economie.

In 2024 werden in het JEF-IPCEI verschillende thema’s besproken, en werd prioriteit gegeven aan volgende onderwerpen om na te gaan of een IPCEI kan uitgewerkt worden in 2025:

  • Clean and Advanced Materials (CAM)
  • Artificial Intelligence (AI)
  • Advanced Semiconductor Technologies (AST)
  • Edge Computing Infrastructure (ECI)
  • Nucleaire toepassingen

Gezien het uitwerken van de topic “Nucleaire toepassingen” vertragingen opliep, zal deze verder door het JEF-IPCEI opgenomen worden in 2025.

Eind 2024 werd beslist om een oproep voor expressions of interest te openen voor:

  • CAM (Clean and Advanced Materials)
  • AI (artificial intelligence), maar enkel als geassocieerde partner (geen notificatie)
  • AST (Advance Semiconductor Technologies) met aandacht aan raakvlak Chips JU

Op de IPCEI High Level Meeting van 27 november 2024 werd voorgesteld om in het werkjaar 2025 de volgende onderwerpen te screenen op de mogelijkheid tot het lanceren van een IPCEI

  • Biotechnologies
  • Critical Raw Materials
  • Clean Connected and Autonomous Vehicles