3.4.1Totale O&O-personeel volgens sector

In eerste instantie wordt gekeken hoeveel mensen er O&O-activiteiten uitvoeren, alsook naar de verdeling van het O&O-personeel over de verschillende sectoren.

Tabel 1 toont de evolutie van het O&O-personeel tussen 2007 en 2017 in totaal en per sector (in voltijdse equivalenten)1. In 2017 waren er 50.847 voltijdse equivalenten tewerkgesteld in Vlaanderen in de ondernemingen en de non-profit sector samen. Het totale O&O-personeel nam tussen 2007 en 2017 gestaag toe in alle sectoren. De voorbije vijf jaren is het totale O&O-personeel met een kwart gestegen. Voor de ondernemingen (BES) is deze stijging met 36% het grootst, maar ook binnen de publieke onderzoekscentra (GOV, vb. IMEC, VITO, Flanders Make, ...) nam het O&O-personeel vrij sterk toe. De ondernemingen blijven de belangrijkste O&O-speler.

Tabel 1. Totale O&O-personeel (in voltijdse equivalenten), opgedeeld naar sector (2007-2017)

20072008200920102011201220132014201520162017% groei 2012-2017
BES22.03821.82421.95421.56822.62123.25524.02626.13427.59929.28631.69436,3%
BES ondernemingen21.62121.40221.53021.11622.16022.65223.39725.38926.86628.72531.13137,4%
BES collectieve onderzoekscentra417421424452461603629745733561563-6,7%
HES gewest10.89911.56912.20512.88113.14913.40813.81714.29914.45413.91714.1075,2%
HES gemeenschap12.32613.10413.79414.49914.74914.96615.35815.82116.02216.12716.3129,0%
GOV2.8822.9623.1963.2623.3653.7223.8324.1414.2124.4864.76728,1%
PNP143152153167172120131241252269280133,0%
Totaal nonBES gewest35.96236.50737.50837.87939.30740.50541.80644.81546.51647.95950.84725,5%
Totaal nonBES gemeenschap37.39038.04239.09839.49640.90742.06443.34746.33748.08450.16853.05226,1%
20072008200920102011201220132014201520162017% groei 2012-2017
BES22.03821.82421.95421.56822.62123.25524.02626.13427.59929.28631.69436,3%
BES ondernemingen21.62121.40221.53021.11622.16022.65223.39725.38926.86628.72531.13137,4%
BES collectieve onderzoekscentra417421424452461603629745733561563-6,7%
HES gewest10.89911.56912.20512.88113.14913.40813.81714.29914.45413.91714.1075,2%
HES gemeenschap12.32613.10413.79414.49914.74914.96615.35815.82116.02216.12716.3129,0%
GOV2.8822.9623.1963.2623.3653.7223.8324.1414.2124.4864.76728,1%
PNP143152153167172120131241252269280133,0%
Totaal nonBES gewest35.96236.50737.50837.87939.30740.50541.80644.81546.51647.95950.84725,5%
Totaal nonBES gemeenschap37.39038.04239.09839.49640.90742.06443.34746.33748.08450.16853.05226,1%
20072008200920102011201220132014201520162017% groei 2012-2017
BES22.03821.82421.95421.56822.62123.25524.02626.13427.59929.28631.69436,3%
BES ondernemingen21.62121.40221.53021.11622.16022.65223.39725.38926.86628.72531.13137,4%
BES collectieve onderzoekscentra417421424452461603629745733561563-6,7%
HES gewest10.89911.56912.20512.88113.14913.40813.81714.29914.45413.91714.1075,2%
HES gemeenschap12.32613.10413.79414.49914.74914.96615.35815.82116.02216.12716.3129,0%
GOV2.8822.9623.1963.2623.3653.7223.8324.1414.2124.4864.76728,1%
PNP143152153167172120131241252269280133,0%
Totaal nonBES gewest35.96236.50737.50837.87939.30740.50541.80644.81546.51647.95950.84725,5%
Totaal nonBES gemeenschap37.39038.04239.09839.49640.90742.06443.34746.33748.08450.16853.05226,1%

Bron: EWI en Belspo.

Figuur 1 toont het totale O&O-personeel opgedeeld naar sector voor 2017. Ruim 60% van het totale O&O-personeel is tewerkgesteld bij de ondernemingen. Daarna volgt het hoger onderwijs met ruim een kwart van het O&O-personeel. Tenslotte werkt bijna 10% in de publieke onderzoekscentra. Het aandeel van de ondernemingen in het totaal O&O-personeel nam lange tijd af, maar neemt sinds 2013 opnieuw gestaag toe. Een ander patroon valt te noteren bij het hoger onderwijs (HES) waar het aandeel O&O-personeel de laatste jaren afneemt, terwijl het aandeel van de publieke onderzoekscentra (GOV) toeneemt.

Figuur 1. Totale O&O-personeel, opgedeeld naar sector voor 2017

BES ondernemingenGOVPNPHES gewest62,3%9,4%27,7% BES ondernemingenGOVPNPHES gewest62,3%9,4%27,7% BES ondernemingenGOVPNPHES gewest62,3%9,4%27,7%

Tabel 2 geeft de verdeling van het O&O-personeel naar functie en sector voor 2017 (in voltijdse equivalenten) weer. Het percentage onderzoekers ligt het hoogst in het hoger onderwijs met ruim 80%. Voor de ondernemingen schommelt dit rond de 55% en voor de publieke onderzoekscentra ligt het iets lager dan 65%. Bijgevolg is het aandeel technisch en overig personeel binnen de ondernemingen en de publieke onderzoekscentra met ruim een derde van het totale O&O-personeel een pak hoger dan binnen het hoger onderwijs.

Tabel 2. Totale O&O-personeel (in voltijdse equivalenten), opgedeeld naar functies en sector voor 2017

OnderzoekersTechnisch en overig personeel
BES ondernemingen55,6%44,4%
BES collectieve onderzoekscentra62,9%37,1%
HES gewest81,2%18,8%
GOV63,7%36,3%
PNP82,7%17,3%
OnderzoekersTechnisch en overig personeel
BES ondernemingen55,6%44,4%
BES collectieve onderzoekscentra62,9%37,1%
HES gewest81,2%18,8%
GOV63,7%36,3%
PNP82,7%17,3%
OnderzoekersTechnisch en overig personeel
BES ondernemingen55,6%44,4%
BES collectieve onderzoekscentra62,9%37,1%
HES gewest81,2%18,8%
GOV63,7%36,3%
PNP82,7%17,3%

Tabel 3 geeft de verdeling van het O&O-personeel naar diploma en sector voor 2017 (in voltijdse equivalenten) weer. Het percentage van het O&O-personeel met minimaal een masterdiploma ligt het hoogst in het hoger onderwijs met ruim 86%. Ook binnen de publieke onderzoekscentra heeft meer dan twee derde minimaal een masterdiploma behaald. Dit cijfer is niet helemaal vergelijkbaar met de ondernemingen omdat daar enkel gevraagd werd de O&O-medewerkers te verdelen over doctoraathouders, personeel met een diploma hoger onderwijs (Bachelor of Master), of het O&O-personeel zonder diploma hoger onderwijs. Bij de ondernemingen heeft 11,7% van het O&O-personeel een doctoraatdiploma behaald. Bij de publieke onderzoekscentra heeft bijna 1 op 5 van het O&O-personeel een bachelordiploma behaald.

Tabel 3. Totale O&O-personeel (in voltijdse equivalenten), opgedeeld naar diploma en sector voor 2017

Doctoraat + MasterBachelorAndere kwalificaties
BES ondernemingen*89,7%10,3%
BES collectieve onderzoekscentra54,4%23,0%22,6%
HES gewest86,4%10,6%3,0%
GOV70,3%16,9%12,9%
PNP83,9%9,8%6,2%
Doctoraat + MasterBachelorAndere kwalificaties
BES ondernemingen*89,7%10,3%
BES collectieve onderzoekscentra54,4%23,0%22,6%
HES gewest86,4%10,6%3,0%
GOV70,3%16,9%12,9%
PNP83,9%9,8%6,2%
Doctoraat + MasterBachelorAndere kwalificaties
BES ondernemingen*89,7%10,3%
BES collectieve onderzoekscentra54,4%23,0%22,6%
HES gewest86,4%10,6%3,0%
GOV70,3%16,9%12,9%
PNP83,9%9,8%6,2%

* Bij de ondernemingen omvat het cijfer voor Doctoraat + Master ook de bachelordiploma's.

Tabel 4 geeft de verdeling van het O&O-personeel naar geslacht en sector voor 2017 (in voltijdse equivalenten) weer. In het hoger onderwijs is het grootste evenwicht qua genderverdeling terug te vinden. Daar is er ongeveer 52% mannelijk O&O-personeel en 48% vrouwelijk O&O-personeel tewerkgesteld. Binnen de overige sectoren is deze verdeling toch duidelijk minder in evenwicht. Bij de publieke onderzoekscentra daalt dit tot ongeveer een derde vrouwelijk O&O-personeel. Bij de ondernemingen ligt dit duidelijk het laagst en bedraagt het aandeel vrouwelijk O&O-personeel ongeveer een kwart.

Tabel 4. Totale O&O-personeel (in voltijdse equivalenten), opgedeeld naar geslacht en sector voor 2017

MannenVrouwen
BES ondernemingen (in headcount)75,7%24,3%
BES collectieve onderzoekscentra63,2%36,8%
HES gewest51,5%48,5%
GOV63,3%36,7%
PNP62,9%37,1%
MannenVrouwen
BES ondernemingen (in headcount)75,7%24,3%
BES collectieve onderzoekscentra63,2%36,8%
HES gewest51,5%48,5%
GOV63,3%36,7%
PNP62,9%37,1%
MannenVrouwen
BES ondernemingen (in headcount)75,7%24,3%
BES collectieve onderzoekscentra63,2%36,8%
HES gewest51,5%48,5%
GOV63,3%36,7%
PNP62,9%37,1%

Tabel 5 geeft de verdeling van het O&O-personeel naar functie, geslacht, en sector voor 2017 (in voltijdse equivalenten) weer. Wat betreft de onderzoekers binnen ondernemingen en publieke onderzoekscentra zijn er overwegend mannen tewerkgesteld. Binnen het hoger onderwijs is er duidelijk een groter genderevenwicht wat betreft de onderzoekers. Bij het technisch en ander personeel valt dan weer het vrouwelijk overwicht (66%) op binnen het hoger onderwijs. 

Tabel 5. Totale O&O-personeel (in voltijdse equivalenten), opgedeeld naar functie, geslacht en sector voor 2017

OnderzoekersTechnisch en overig personeel
MannenVrouwenMannenVrouwen
BES ondernemingen (in headcount)76,8%23,2%74,5%25,5%
BES collectieve onderzoekscentra61,0%39,0%66,8%33,2%
HES gewest55,5%44,5%33,8%66,2%
GOV67,0%33,0%56,8%43,2%
PNP59,9%40,1%77,7%22,3%
OnderzoekersTechnisch en overig personeel
MannenVrouwenMannenVrouwen
BES ondernemingen (in headcount)76,8%23,2%74,5%25,5%
BES collectieve onderzoekscentra61,0%39,0%66,8%33,2%
HES gewest55,5%44,5%33,8%66,2%
GOV67,0%33,0%56,8%43,2%
PNP59,9%40,1%77,7%22,3%
OnderzoekersTechnisch en overig personeel
MannenVrouwenMannenVrouwen
BES ondernemingen (in headcount)76,8%23,2%74,5%25,5%
BES collectieve onderzoekscentra61,0%39,0%66,8%33,2%
HES gewest55,5%44,5%33,8%66,2%
GOV67,0%33,0%56,8%43,2%
PNP59,9%40,1%77,7%22,3%

Tabel 6 geeft de verdeling van het O&O-personeel naar opleiding, geslacht, en sector voor 2017 (in voltijdse equivalenten) weer. De combinatie opleiding en geslacht toont aan dat het genderevenwicht opnieuw het grootst is binnen het hoger onderwijs, ook al is er nog een zeker overwicht van het mannelijk O&O-personeel. Binnen de andere sectoren is er heel wat meer mannelijk O&O-personeel dan vrouwelijk O&O-personeel tewerkgesteld met een masterdiploma of een doctoraat. Bij de bachelordiploma’s is er voor het hoger onderwijs een overwicht van vrouwelijk O&O-personeel.

Tabel 6. Totale O&O-personeel (in voltijdse equivalenten), opgedeeld naar opleiding, geslacht en sector voor 2017

Doctoraat + MasterBachelorAndere kwalificaties
MannenVrouwenMannenVrouwenMannenVrouwen
BES ondernemingen*NANANANANANA
BES collectieve onderzoekscentra57,7%42,3%65,3%34,7%74,4%25,6%
HES gewest54,3%45,7%31,7%68,3%38,0%62,0%
GOV64,9%35,1%49,8%50,2%72,3%27,7%
PNP58,9%41,1%76,5%23,5%95,4%4,6%
Doctoraat + MasterBachelorAndere kwalificaties
MannenVrouwenMannenVrouwenMannenVrouwen
BES ondernemingen*NANANANANANA
BES collectieve onderzoekscentra57,7%42,3%65,3%34,7%74,4%25,6%
HES gewest54,3%45,7%31,7%68,3%38,0%62,0%
GOV64,9%35,1%49,8%50,2%72,3%27,7%
PNP58,9%41,1%76,5%23,5%95,4%4,6%
Doctoraat + MasterBachelorAndere kwalificaties
MannenVrouwenMannenVrouwenMannenVrouwen
BES ondernemingen*NANANANANANA
BES collectieve onderzoekscentra57,7%42,3%65,3%34,7%74,4%25,6%
HES gewest54,3%45,7%31,7%68,3%38,0%62,0%
GOV64,9%35,1%49,8%50,2%72,3%27,7%
PNP58,9%41,1%76,5%23,5%95,4%4,6%

* Deze vraag werd niet opgenomen in de tweejaarlijkse bevraging van de ondernemingen. Geen data beschikbaar.

1 Diverse ondernemingen zetten tegenwoordig naast eigen personeelsleden ook consultants mee in op hun eigen O&O-activiteiten. Een eerste, voorlopige schatting geeft een cijfer van 7.104 consultants, in voltijdse equivalenten, die door ondernemingen in Vlaanderen mee ingezet zijn op hun interne O&O-activiteiten in 2017. Het is echter belangrijk dit cijfer met de nodige voorzichtigheid te benaderen. Meerdere bedrijven gaven namelijk aan zelf geen zicht te hebben op het exacte aantal consultants, omdat zij projecten bestellen en hiervoor een flat fee betalen, onafhankelijk van het aantal betrokken consultants. Ook weten we dat dit cijfer dubbeltellingen kan bevatten vergeleken met de cijfers voor eigen O&O-personeel. Personeel kan namelijk meegeteld worden bij het eigen bedrijf en bij de (zuster-)onderneming waar hij/zij tewerkgesteld wordt als consultant. Wanneer we verder in dit hoofdstuk cijfers voor O&O-personeel meer in detail bekijken, nemen we dan ook enkel de cijfers voor eigen O&O-personeelsleden in beschouwing en laten we de al dan niet mee ingezette consultants verder buiten beschouwing. Hiermee blijven we ook in lijn met aanbevelingen van OECD om bij het rapporteren van cijfers voor O&O-personeel de cijfers voor consultants ingezet op O&O en eigen O&O-personeel niet samen te tellen, en om in hoofdindicatoren voor O&O-personeel, enkel eigen personeelsleden mee te tellen.